Oriau Agor

Cysylltu

Os hoffech gael unrhyw wybodaeth am y Castell, mae croeso i chi gysylltu â ni unrhyw bryd:

Ffôn +44 (0)1685 723112
Ebost: museum@merthyr.gov.uk

Casgliad Cloddio Glo

Lamp Glowyr â Batri

356mm o uchder x 120mm diamedr

Lamp glowyr modern wedi’i bweru â batri.  Gwnaed yn Oldham, ger Manceinion.  Roedd dyfodiad lampau trydan wedi’u pweru â batri wedi lleihau’r perygl o ffrwydradau achoswyd gan fflamau lamp, ond yn wahanol i’r lampau fflam, nid oedd y lampau batri’n gallu cael eu defnyddio i ganfod nwyon yn y pyllau glo.



Cas Oriawr Pres

31mm o uchder x 80mm o led x 280mm hyd y gadwyn

Cas oriawr glöwr, wedi’i lunio mewn pres gyda chaead gwydr crwn a chadwyn, a ddefnyddiwyd er mwyn i’r glowyr gario eu horiawr gyda hwy heb berygl o ddifrod iddynt.


Cyfraddau Treth Incwm i Lowyr
203mm o uchder x 260mm o led
Tabl a gynhyrchwyd gan Ffederasiwn Glowyr De Cymru yn dangos lwfansau cyfradd unffurf ar Dreth Incwm i weithwyr pyllau glo oedd yn cael eu cyflogi yn Ne Cymru, Sir Fynwy a Swydd Caerloyw.  Dyddiedig 15 Ionawr 1941.

Lamp Glowyr
340mm o uchder x 90mm diamedr
Lamp glowyr â chorff pres gydag adran ffliw gwe haearn a dolen.  Cafodd hwn ei wneud gan Thomas a Williams Cyf o Aberdâr. Hyd at yn gynnar yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, yr unig gamau diogelwch oedd yn cael eu cymryd mewn pyllau glo yn erbyn nwyon megis methan (‘llosgnwy’) oedd y ‘dyn tân’, wedi’i wisgo mewn sachau gwlyb, yn cropian ar hyd y ddaear gyda channwyll ar bolyn.  Cafodd llawer o fywydau eu colli mewn pyllau glo oherwydd ffrwydradau, gafodd eu hachosi gan y canhwyllau oedd yn cael eu defnyddio gan y glowyr i gael golau.  Ym 1815 dyfeisiodd Syr Humphrey Davy a George Stephenson ill dau lampau oel diogel gyda gwe o amgylch y fflam, oedd yn lleihau’r cyswllt â’r methan.

Lamp Glowyr
350mm o uchder x 88mm diamedr
Lamp glowyr â chorff pres, gyda boned yn gorchuddio’r adran ffliw gwe haearn, a dolen gario.  Hyd at yn gynnar yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, yr unig gamau diogelwch oedd yn cael eu cymryd mewn pyllau glo yn erbyn nwyon megis methan (‘llosgnwy’) oedd y ‘dyn tân’, wedi’i wisgo mewn sachau gwlyb, yn cropian ar hyd y ddaear gyda channwyll ar bolyn.  Cafodd llawer o fywydau eu colli mewn pyllau glo oherwydd ffrwydradau, gafodd eu hachosi gan y canhwyllau oedd yn cael eu defnyddio gan y glowyr i gael golau.  Ym 1815 dyfeisiodd Syr Humphrey Davy a George Stephenson ill dau lampau oel diogel gyda gwe o amgylch y fflam, oedd yn lleihau’r cyswllt â’r methan.  Roedd enghreifftiau diweddarach, megis yr un a welir yma, yn welliannau ar gynlluniau Davy a Stephenson.


Blwch Twist Glöwr

19mm o uchder x 72mm o led x 34mm o ddyfnder

Blwch twist glöwr mewn pres, ar gyfer tybaco, gyda chaead colfachog, a llythrennau wedi’u stampio: DANIEL:PHILLIP 5.MARY.ST  ABERDAR. 1888.  Cafodd Daniel Phillips, perchennog y blwch, ei eni yn Nhalacharn, Sir Gaerfyrddin, ym 1872, yn fab i Joseph ac Ann Phillips. Saer maen oedd ei dad, a symudodd i Aberdâr yn fuan ar ôl i Daniel gael ei eni, lle’r ymgartrefodd y teulu yn 5 Mary Street.  Treuliodd Daniel Phillips ei fywyd gwaith yn löwr yn ardal Aberdâr, lle bu’n dal i fyw yn 5 Mary Street ar ôl marwolaeth ei rieni yn y 1890au, ac yno y magodd ei blant ei hun gyda’i wraig Mary.


Bathodyn Pin Aelod Anrhydeddus o Undeb Cenedlaethol y Glowyr
20mm diamedr
Bathodyn lapél ar gyfer aelod anrhydeddus o Undeb Cenedlaethol y Glowyr, Ardal De Cymru.  Mae’r bathodyn yn rhan o gasgliad o eitemau sy’n ymwneud â Streic y Glowyr 1984-85.  Bathodyn enamlog coch gyda llythrennau aur o gwmpas yr ymyl: S.WALES AREA NUM / HON MEMBER. Roedd y cyfrannwr wedi cymryd rhan yn y streic ac roedd yn gweithio yng Nglofa Merthyr Vale.

Adroddiad Papur Newydd ar Dorri Costau mewn Glofeydd Aneffeithlon
300mm o uchder x 380mm o led
Dyfyniad o’r Western Mail ar 27 Gorffennaf 1987, yn adrodd ar gynlluniau Glo Prydain i gyflwyno toriadau mewn glofeydd llai effeithlon yn Ne Cymru.

Poster yn Coffau Bywydau a Gollwyd mewn Trychinebau Glofeydd
253mm o uchder x 210mm o led
Poster printiedig yn coffau’r nifer o ddioddefwyr a gollwyd mewn trychinebau glofeydd rhwng y 1830au a’r 1920au.  Mae’r poster yn cychwyn gyda’r geiriau:  In loving memory of the 3508 miners who lost their lives in colliery disasters in north Wales, South Wales, and Monmouthshire during the past 90 years, and lists the number of those killed alongside the collieries where the men lost their lives.

Hunan-Achubydd
127mm o uchder x 98mm o led x 87mm o ddyfnder
Masg anadlu mewn argyfwng, mewn blwch metel dan sêl.  Roeddent yn cael eu defnyddio i atal gwenwyno gan garbon monocsid dan ddaear yn dilyn ffrwydrad.  Byddai pob glöwr yn gwisgo un ar ei wregys, ac roedd yn declyn anadlu tymor byr effeithiol.  Mae’r cyfarwyddiadau canlynol yn dod gyda’r blwch: Tynnwch y lifer coch, codwch y clawr, tynnwch y masg allan gerfydd y strapiau pen, rhowch y darn ceg yn eich ceg, tynnwch y clip trwyn ymlaen a thynnwch y strapiau cynnal dros eich pen.