Mae partneriaid yn dod at ei gilydd i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd, wrth i Ferthyr Tudful ddechrau ar ei thaith i ddod yn Lle Marmot

Ddydd Mawrth 29 Medi 2026, daeth Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful a phartneriaid, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, y bwrdd iechyd lleol, elusennau'r trydydd sector, darparwyr addysg ac eraill, at ei gilydd i lansio Merthyr Tudful yn dyfod yn Lle Marmot.

Bydd Dyfod yn Lle Marmot yn cynnwys dull cydweithredol newydd o fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd sy'n effeithio ar breswylwyr, gyda phartneriaid yn gweithio gyda'i gilydd i wella mynediad pobl at wasanaethau iechyd, addysg, cyflogaeth a thai. Mae anghydraddoldeb iechyd yn annheg a gellir eu hosgoi ynghyd â gwahaniaethau yn iechyd pobl, gan gynnwys pa mor hir y mae pobl yn debygol o fyw, byw bywydau iach, y cyflyrau iechyd y maent yn eu profi a'r gofal sydd ar gael iddynt. Mae Lle Marmot yn cydnabod bod anghydraddoldebau iechyd yn cael eu siapio gan amodau byw, dysgu a gwaith pobl.

Dywedodd y Cynghorydd Brent Carter, Arweinydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful: "Mae sicrhau tegwch iechyd i'n trigolion yn gofyn am wella'r amodau sy'n siapio eu bywydau, ac mae hyn yn gofyn am ddull cydweithredol. Drwy weithio gyda sefydliadau partner, byddwn yn canolbwyntio ar fynd i'r afael ag achosion sylfaenol anghydraddoldebau iechyd, ceisio cyflawni gwell canlyniadau iechyd a chreu cymunedau lle mae pawb yn cael  cyfle i ffynnu.

"Mae mynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd yn gofyn am ymdrech barhaus, partneriaethau cadarn a phenderfyniad diwyro i sicrhau bod pawb, waeth beth fo'u cefndir, yn cael cyfle i fyw bywyd iach a boddhaol. Trwy weithio gyda'n gilydd ar draws sectorau, rhanbarthau a phob lefel o lywodraeth, gallwn adeiladu ar y cynnydd sydd eisoes wedi'i wneud a symud yn agosach at gymdeithas tecach lle mae pawb yn cael cyfle i ffynnu."

Ym mis Mehefin 2025 daeth Cymru yn Genedl Marmot, gan fabwysiadu wyth egwyddor tegwch iechyd – ac integreiddio'r gwaith â'r hyn a oedd eisoes yn cael ei gyflawni drwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. 

Ym mis Ebrill eleni, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru y byddai tair ardal awdurdod lleol yn dod yn 'Lleoedd 'Marmot' Ecwiti Iechyd. Mae Merthyr Tudful, Sir Ddinbych a Chastell-nedd Port Talbot bellach yn derbyn pecyn cenedlaethol o gymorth am ddwy flynedd tan fis Ebrill 2028. Mae'r cyllid i ddatblygu a gweithredu systemau ecwiti iechyd yn ein hardaloedd lleol a lledaenu arfer da yn ehangach ledled Cymru.

Rydym yn gyffrous i fod yn rhan o'r daith hon ac yn edrych ymlaen at weithio gyda phartneriaid i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd, ledled Merthyr Tudful.