Mae Plac Porffor 27ain Cymru yn nodi dewrder menyw ginio o Aberfan, Nansi Williams

Bydd y 27ain Plac Porffor Cymru yn cael ei ddadorchuddio yn Aberfan i nodi dewrder y wraig ginio Nansi Williams a aberthodd ei bywyd i achub pump o blant yn Ysgol Iau Pantglas ar fore Hydref 21, 1966 pan amlyncodd domen glo yr ysgol mewn trasiedi  sydd dal i gael ei gofio hyd heddiw 60 mlynedd yn ddiweddarach. 

Bydd y Plac Porffor yn cael ei ddadorchuddio ar wal y fynwent yn Aberfan ddydd Gwener Hydref 30ain, drigain mlynedd wedi i'r drychineb daro.

Mae'n deyrnged addas i Nansi a gafodd ei geni ac a fu’n byw yn Nhŷ Mynwent yn Aberfan tan ei marwolaeth gynamserol yn 1966. 

Mae ei mab bedydd a'i pherthynas, David Powell, o Ferthyr Tudful, wedi ymgyrchu ers tro i gydnabod dewrder Nansi. Dywedodd: "Roeddwn i'n bum mlwydd oed ar y diwrnod y digwyddodd ond roeddwn i mewn ysgol gynradd wahanol [Babanod Perthygleision].

"Ar ôl iddo ddigwydd cefais fy anfon at fy mamgu a’m tadcu ym Merthyr, fel llawer o blant. Roedd cymaint o deuluoedd mewn profedigaeth. Rwy'n cofio ein bod ni'n gallu gweld yr holl oleuadau arc a phobl yn cloddio, ac mae’r sŵn wedi aros gyda fi.

"Roedd Nansi yno yn Pantglas yn casglu'r arian cinio. 

"Bu farw cynifer y diwrnod hwnnw ond ni chafodd ei chrybwyll erioed mewn gwirionedd a rhoddodd ei bywyd i achub pump o blant. Wrth gwrs, roedd siarad amdani yn y teulu - fy nhad oedd ei chefnder cyntaf - ond nid y tu allan iddo. Dyna pam rydw i mor falch ei bod hi'n cael rhywfaint o gydnabyddiaeth yn y gymuned gyda'r plac.

"Roedd yr ochr honno o'r teulu i gyd yn byw yn byw yn nhŷ y fynwent, a chafodd Nansi ei geni yno. Dyna pam mai dyma'r lle iawn i'r plac fod, ar yr hyn a fyddai wedi bod yn wal ei thŷ."

Dywedodd Jane Hutt, o Blaciau Porffor Cymru: "Rydw i mor falch ein bod ni'n gallu adnabod menyw wirioneddol ryfeddol fel Nansi Williams. Rydym wedi dathlu cyflawniadau rhyfeddol menywod mewn meysydd fel chwaraeon, llenyddiaeth, y celfyddydau, gwleidyddiaeth a gweithgarwch gymunedol - ond nid ydym erioed, hyd yn hyn, wedi dathlu rhywun a wnaeth yr aberth eithaf fel y gwnaeth Nansi. Roedd hi'n weithred hollol anhunanol ac mae'n rhaid bod ei hawydd i amddiffyn y plant wedi bod yn reddfol. Rydym yn wirioneddol mor falch o helpu sicrhau bod ei haberth yn cael ei nodi gyda theyrnged addas gyda’r Plac Porffor hwn."

 Mae Placiau Porffor Cymru yn ddiolchgar i roddion hael gan UNSAIN* i ariannu'r plac ac am gefnogaeth y gymuned yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Aberfan a Merthyr Tudful am eu cymorth i sicrhau bod y plac hwn yn cael ei ddadorchuddio.gefnogaeth y gymuned a Cyngor Bwrdeistref Sirol Aberfan a Merthyr Tudful am eu cymorth i sicrhau bod y plac hwn yn cael ei ddadorchuddio.

*Unison Cymru Wales a CTM UHB Unison