Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig

Gorchmynion Gwarcheidiaeth Arbennig

Mae Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig yn ffordd gyfreithiol o ddarparu sefydlogrwydd hirdymor i blentyn nad yw’n gallu byw gyda’u rhieni genedigol ac nad yw mabwysiadu yn cael ei ystyried yn ddewis cywir.

Mae angen amgylchedd hirdymor, sefydlog, cariadus ar bob plentyn a pherson ifanc lle gallant ffynnu a chyrraedd eu potensial llawn. Mae’r dudalen hon yn esbonio un ffordd y gellir cyflawni hyn i blant nad yw eu rhieni geni yn gallu gofalu amdanynt. Gelwir hyn yn Orchymyn Gwarcheidwad Arbennig neu GGA.

Beth yw Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig?

Mae Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig yn ffordd gyfreithiol o roi cyfrifoldebau clir, hirdymor i’r person sy’n gofalu am y plentyn am fagwraeth y plentyn. Gelwir hyn yn gyfrifoldeb rhieni (CRh.). Nid yw’r GGA
yn torri’r cysylltiad cyfreithiol rhwng y plentyn a’u rhieni geni ond mae’n rhoi cysylltiadau cyhoeddus a blaenoriaeth i’r Gwarcheidwad Arbennig dros wneud penderfyniadau o ddydd i ddydd ar gyfer y plentyn.

Mewn llawer o achosion, bydd y plentyn yn parhau i gael cyswllt â’u rhieni. Lle bo’n briodol, gall y llys wneud Gorchymyn Cyswllt ar yr un pryd â’r GGA.

Ar ôl i GGA gael ei wneud, y Gwarcheidwad Arbennig fel arfer fydd y gofalwr parhaol i’r plentyn nes bod y plentyn hwnnw’n cyrraedd 18 oed.

Pryd y gall gorchymyn gwarcheidiaeth arbennig fod yn briodol

Gall Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig (GGA) fod yn addas ar gyfer:

• Plant mewn gofal maeth hirdymor
• Plant sy’n derbyn gofal parhaol gan aelodau estynedig o’r teulu
• Plant hŷn sy’n dymuno cynnal cysylltiad cyfreithiol â’u teulu geni tra’n elwa o drefniant gofal sefydlog
• Plant y mae gan eu teuluoedd bryderon diwylliannol neu grefyddol am fabwysiadu

Pwy all wneud cais am orchymyn gwarcheidiaeth arbennig?

Gall unigolion 18 oed neu’n hŷn wneud cais am GGA drwy gais llys ffurfiol, os mai nhw yw:

• Gwarcheidwad y plentyn
• Gofalwr maeth Awdurdod Lleol y mae’r plentyn wedi byw gydag ef am
• leiaf flwyddyn yn union cyn y cais
• Perthynas y mae’r plentyn wedi byw gydag ef am o leiaf flwyddyn
• Person a enwir mewn Gorchymyn Preswylio neu Orchymyn Trefniadau Plant, neu rywun sydd â chydsyniad y rhai sy’n dal gorchymyn o’r fath
• Person sydd â chaniatâd gan:
  • Yr Awdurdod Lleol (os yw’r plentyn wedi derbyn gofal o dan adran 31 am lai na 12 mis), neu
  • Pob unigolyn sydd â chyfrifoldeb rhieni, neu
  • Y llys
• Person y mae’r plentyn wedi byw gydag ef am o leiaf dair o’r pum mlynedd diwethaf
• Unrhyw un sydd â chaniatâd gan yr Awdurdod Lleol (lle mae’r plentyn yn derbyn gofal)
• Unrhyw un sydd â chaniatâd gan bob unigolyn sydd â chyfrifoldeb rhieni
• Unrhyw un a roddwyd caniatâd (“gadael”) gan y llys

Rhaid i ymgeiswyr nad ydynt yn bodloni’r meini prawf uchod ofyn am ganiatâd y llys cyn gwneud cais.

Os yw’r plentyn yn derbyn gofal gan Awdurdod Lleol, rhaid rhoi hysbysiad ysgrifenedig o’r bwriad i wneud cais am y GGA i’r ALl hwnnw. Os nad yw’r plentyn yn derbyn gofal, rhaid rhoi hysbysiad i’r Awdurdod Lleol ar gyfer yr ardal y mae’r ymgeisydd fel arfer yn byw.

Beth yw’r weithdrefn ar gyfer gwneud cais am Orchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig?

Rhaid i unrhyw berson sy’n dymuno gwneud cais am Orchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig roi tri mis o rybudd ysgrifenedig i’r awdurdod lleol o’u bwriad i wneud cais am orchymyn.

Yn ystod y cyfnod hwn o dri mis, rhaid i’r Awdurdod Lleol asesu a pharatoi adroddiad i’r llys sy’n ymdrin â, ymhlith materion eraill, addasrwydd yr ymgeiswyr i fod yn Warcheidwaid Arbennig.

Bydd yr adroddiad hwn hefyd yn asesu ai GGA yw’r ffordd orau o ddiwallu anghenion y plentyn. Mae’n rhaid iddo edrych ar anghenion a dymuniadau’r plentyn; gwybodaeth am y darpar Warcheidwad Arbennig; barn y bobl sy’n ymwneud â bywyd y plentyn a pha wasanaethau cymorth a allai fod eu hangen. Rhaid cwblhau’r adroddiad hwn p’un a yw’r plentyn wedi derbyn gofal gan yr Awdurdod Lleol ai peidio.

Ni all y llys wneud Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig oni bai ei fod wedi derbyn yr adroddiad sy’n cwmpasu addasrwydd yr ymgeiswyr.

Ar ôl i’r asesiad gael ei gwblhau, mae’r person sy’n dymuno dod yn Warcheidwad Arbennig benderfynu a ddylid gwneud cais ffurfiol i’r llys. Efallai yr hoffech gymryd cyngor cyfreithiol am hyn.

Pa gymorth sydd ar gael?

Fel rhan o’r broses GGA, rhaid i’r Awdurdod Lleol ystyried pa gymorth y gallai fod ei angen ar gyfer y plentyn a’r Gwarcheidwad Arbennig. Mae hyn yn cael ei fanylu mewn Cynllun Cymorth Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig. Bwriad gwasanaethau cymorth yw helpu i ddarparu cartref sefydlog a pherthnasoedd cadarnhaol i’r plentyn.

Gallai cefnogaeth fod ar ffurf:

• Cymorth ariannol
• Cymorth gan gymheiriaid
• Cynigion hyfforddi
• Cyngor cyswllt
• Gwasanaethau Therapiwtig i’r plentyn
• Cymorth i hyrwyddo sefydlogrwydd perthynas
• Cyfryngu

Gall y bobl ganlynol ofyn i’r Awdurdod Lleol am asesiad o wasanaethau cymorth Gwarcheidiaeth Arbennig:

• Plentyn sy’n destun Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig (GGA), neu ei riant
• Plentyn y mae rhywun wedi hysbysu’n ffurfiol i’r Awdurdod Lleol am eu bwriad i wneud cais am GGA, neu eu rhiant
• Plentyn y mae’r llys wedi gofyn i’r Awdurdod Lleol baratoi adroddiad ar ei gyfer, neu ei riant
• Plentyn sy’n destun adroddiad Awdurdod Lleol ar gyfer y llys neu a enwir ynddo
• Gwarcheidwad Arbennig neu rywun sy’n gwneud cais i ddod yn un
• Plentyn Gwarcheidwad Arbennig neu ddarpar Warcheidwad Arbennig
• Perthynas plentyn a restrir yn y tri chategori cyntaf, os oedd cyswllt eisoes yn ei le cyn y cais am asesu

Os yw plentyn wedi derbyn gofal o’r blaen, mae gan y rhai sy’n ymwneud â’r cais am Warcheidiaeth Arbennig, gan gynnwys y plentyn, rhiant y plentyn a’r Gwarcheidwad Arbennig arfaethedig, hawl i ofyn am asesiad cymorth. Nid oes hawl o’r fath pan nad yw plentyn wedi derbyn gofal, ond bydd y Gwasanaethau Cymdeithasol yn dal i ystyried a ddylid darparu cymorth er budd gorau’r plentyn.

Os darperir cefnogaeth, bydd y manylion yn cael eu hysgrifennu mewn Cynllun Cymorth Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig.

Bydd Tîm Cymorth GGA yn cynnig adolygiad blynyddol o’r Cynllun Cymorth GGA. Nid yw’n orfodol derbyn adolygiad, ac mae’n bwysig cofio y gellir gofyn am adolygiad o gymorth ar unrhyw adeg.

Pwy sydd â chyfrifoldeb rhieni am y plentyn?

Yn wahanol i Orchymyn Mabwysiadu, nid yw GGA yn golygu bod cyfrifoldeb rhiant yn stopio i’r rhiant geni, neu unrhyw un arall sydd â chyfrifoldeb rhiant. Fodd bynnag, mae Gorchymyn Gwarcheidwad Arbennig yn rhoi cyfrifoldeb rhiant uwch i’r Gwarcheidwad Arbennig am y plentyn. Mae hyn yn golygu bod gan y Gwarcheidwad Arbennig gyfrifoldeb o ddydd i ddydd am ofalu am y plentyn ac am wneud penderfyniadau ynghylch sut maent yn cael eu magu a gall ddiystyru dymuniadau’r rhiant geni os oes angen.

Bydd rhiant geni yn parhau i fod yn rhiant cyfreithiol y plentyn, ond bydd eu cyfrifoldeb rhiant yn gyfyngedig iawn. Bydd angen eu caniatâd er mwyn i’r plentyn fod:

• Yn adnabyddus wrth gyfenw gwahanol
• Wedi’i symud o’r DU am fwy na thri mis
• Gweithdrefnau meddygol i’w cwblhau ar sail grefyddol neu ddiwylliannol
• Mewn perthynas â’r Gwarcheidwad Arbennig sy’n gwneud cais am Orchymyn Mabwysiadu

Beth all Gwarcheidwad Arbennig ei ddisgwyl gan yr Awdurdod Lleol?

Bydd y Tîm Cymorth GGA yn cadw mewn cysylltiad â’r Gwarcheidwad Arbennig, o leiaf bydd hyn yn digwydd o leiaf unwaith y flwyddyn i wirio bod popeth yn mynd yn esmwyth. Os yw gwasanaethau cymorth yn cael eu darparu, cysylltwch efallai yn amlach.

Os darperir gwasanaethau cymorth neu gymorth ariannol, bydd y rhain yn cael eu hadolygu o leiaf unwaith y flwyddyn i sicrhau eu bod yn parhau i ddiwallu anghenion y plentyn.

Efallai y bydd y Tîm Cymorth GGA hefyd mewn cysylltiad o bryd i’w gilydd i roi gwybod i Warcheidwaid Arbennig am newidiadau sy’n effeithio ar drefniadau cymorth Gwarcheidwad Arbennig yn lleol, megis newid manylion cyswllt fel y bydd pob Gwarcheidwad Arbennig yn gwybod ble i fynd am gyngor a chymorth os bydd angen.

Os oes gennych bryderon neu ymholiadau, mae croeso i chi gysylltu â ni ar unrhyw adeg.

Beth mae’r Awdurdod Lleol yn ei ddisgwyl gan Warcheidwad Arbennig?

Mae gan Warcheidwaid Arbennig ychydig o gyfrifoldebau ffurfiol i’r Awdurdod Lleol. Fodd bynnag, yn ôl y gyfraith, rhaid i chi roi gwybod i’r Awdurdod Lleol os ar unrhyw adeg

• Rydych chi’n newid eich cyfeiriad
• Nid oes gan y plentyn gartref gyda chi mwyach
• Mae’r plentyn yn marw
• Mae’r plentyn yn derbyn cymhorthdal incwm neu lwfans ceisio gwaith
• Mae’r plentyn wedi dechrau cyflogaeth llawn amser
• Os ydych chi’n bwriadu symud i awdurdod lleol arall
• Mae unrhyw newid yn eich amgylchiadau ariannol neu anghenion ariannol ac adnoddau y plentyn.
• Rhaid i Warcheidwaid Arbennig sy’n derbyn cymorth ariannol hefyd ddarparu gwybodaeth wedi’i diweddaru i’r Awdurdod Lleol i gwblhau adolygiad ariannol blynyddol. Gall methu â gwneud hynny arwain at atal taliadau nes bod y wybodaeth yn cael ei dderbyn.

Gallwch gysylltu â ni ar unrhyw adeg os oes angen i chi drafod materion ar ôl i’r GGA gael ei ganiatáu.

Pa mor hir mae Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig yn para?

Gwneir Gorchymyn Gwarcheidwad Arbennig gyda throsglwyddo’r plentyn i fod yn oedolyn mewn golwg a bydd fel arfer yn para nes i’r plentyn gyrraedd 18 oed.

Os yw plentyn yn Blentyn sy’n derbyn Gofal bydd y plentyn yn peidio â derbyn gofal ar ôl rhoi’r Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig. Gall gwasanaethau gofal a chymorth gan Wasanaethau Plant aros yn eu lle am gyfnod o amser fel rhan o Gynllun Cymorth GGA, os ystyrir bod hyn yn briodol. 

Gall y llys gytuno i derfynu (‘rhyddhau’) neu newid (‘amrywio’) Gorchymyn Gwarcheidwad Arbennig os yw rhai pobl, fel y Gwarcheidwad Arbennig, rhywun â chyfrifoldeb rhieni neu’r person ifanc, yn gwneud cais i’r llys.

Dim ond os oes newidiadau sylweddol a pharhaus ers i’r gorchymyn gael ei wneud y gall rhieni geni wneud cais i’r llys am ryddhau’r gorchymyn.

Gorchmynion Gwarcheidwad Arbennig a Chymorth Gadael Gofal

Mae’r gyfraith yn dweud bod ‘person ifanc categori 5’ yn cael ei ddiffinio fel person rhwng 16 a 21 oed ac yn ddarostyngedig i GGA (neu a oedd pan oedd yn 18 oed), ac a oedd yn derbyn gofal yn union cyn i’r Gorchymyn gael ei wneud.

Mae Tîm Cymorth GGA yn gweithio’n agos gyda’r Gwasanaeth Gadael Gofal, a allai gynnig cymorth i rai pobl ifanc sydd wedi bod yn destun Gorchymyn Gwarcheidwad Arbennig. Byddai asesiad yn cael ei wneud i
ddarganfod pa gefnogaeth sydd ei angen ar y person ifanc a phwy yw’r gwasanaeth gorau i ddarparu’r cymorth hwn.

Bydd y Tîm Cymorth GGA yn ysgrifennu at y gofalwyr a’r person ifanc cyn i’r plentyn gyrraedd 18 oed yn eu cynghori am eu hawl i gael asesiad. Mewn llawer o achosion, bydd y Gwarcheidwaid Arbennig, aelodau o’r teulu, gwasanaethau cyffredinol a gwasanaethau ataliol yn gallu diwallu anghenion y person ifanc heb yr angen am gymorth gan Wasanaethau Plant.

Bydd yr asesiad yn cael ei gwblhau gan Dîm Cymorth GGA gyda’r person ifanc a’u gofalwyr. Bydd rhai pobl ifanc nad yw eu Gwarcheidwaid Arbennig yn gallu diwallu eu hanghenion hyd yn oed gyda chefnogaeth gwasanaethau cyffredinol ac ataliol. Ar gyfer y bobl ifanc hyn gall yr asesiad ddweud bod angen cymorth arnynt gan y Gwasanaeth Gadael Gofal.

Am ragor o wybodaeth

Mae’r Tîm Cymorth Gorchymyn Gwarcheidiaeth Arbennig ar gael pum diwrnod yr wythnos o ddydd Llun i ddydd Iau 8.30am-5pm a dydd Gwener 8.30am-4.30pm.

Gall y Tîm ddarparu cyngor, arweiniad a chymorth a gall gyfeirio at y gwasanaethau mwyaf priodol. Gellir cysylltu â nhw ar 01685 725000 trwy ofyn am siarad â Thîm Cymorth SGO.

Gallwch hefyd e-bostio’r tîm ar SGOSupport@merthyr.gov.uk